İran’da Olası Rejim Değişikliği ve İlk Düğmenin Yanlış İliklenmesi Üzerine

Bekir Topgider

Haberlere bakıldığında, ABD ile İran arasında bir savaşın kapıda olduğu olasılığı gün geçtikçe daha net biçimde gündeme gelmektedir. Bu kez olası bir savaşta rejimin gidişinin kaçınılmaz olduğu daha yüksek sesle dile getirilmektedir.
Günlerdir İran ve Doğu Kürdistan’da gösteriler devam etmektedir. Rejim bu gösterilere sert biçimde saldırmakta; bu saldırılar sonucunda şimdiye kadar binlerce kişinin öldüğü, binlercesinin yaralandığı ve on binlercesinin tutuklandığı yönünde haberler gelmektedir.

Bu yazının asıl konusu ise olası bir rejim değişikliğinde ilk düğmenin yanlış iliklenmesi meselesidir.
İlk düğme yanlış iliklenirse, ondan sonraki düğmeler de yanlış iliklenir ve ortaya hiç de hoş olmayan bir uyumsuzluk çıkar. Siyasette de durum böyledir; hedef ve amaçlar doğru tespit edilip buna göre hareket edilmezse, yanlış sonuçlara ve büyük acılara yol açar.
Son günlerde İran ve Doğu Kürdistan’daki yürüyüş ve başkaldırılara destek olmak amacıyla diasporada rejim karşıtı gösteriler düzenlenmektedir. Bu yürüyüş ve mitinglerin bazıları, devrik Şah Muhammed Rıza Pehlevi’nin oğlu tarafından organize edilmekte ve sosyal medyada paylaşılmaktadır.

Bu paylaşımlarda dikkatimi çeken önemli bir nokta vardır ve bu yazıda buna değinmek istiyorum. Devrik Şah Muhammed Rıza Pehlevi’nin oğlu Rıza Pehlevi’nin taraftarlarının miting ve yürüyüşlerinde İran’a dair talepler dile getirilirken öne çıkan temel sloganlar “tek millet, tek ülke, tek yönetim” şeklindedir. Ayrıca devrik Şah döneminde kullanılan İran bayrağı da bu miting ve gösterilerde taşınmaktadır.

İşin ilginç yanı, bazı ülkelerin şimdiden Rıza Pehlevi’yi destekler biçimde onu adeta parlatmalarıdır. Rıza Pehlevi, Humeyni devrimi döneminde genç yaşta ailesiyle birlikte İran’ı terk etmiş ve o tarihten bu yana ABD’de yaşamaktadır. Hayatının büyük bir bölümünü ABD’de geçirmesine rağmen, sanki dünyadaki siyasal gelişmelerden hiç etkilenmemiş gibidir. Babasının İran’ı yönettiği politikayı sürdürmekte ısrar etmekte ve ülkeyi babasının bıraktığı yerden yönetmek istemektedir. Kendisine destek veren ülkeler de sanki İran ve Doğu Kürdistan’da başka hiçbir siyasal figür yokmuş gibi Rıza Pehlevi’yi destekleme gayreti içindedir.
İran’da bir iktidar değişikliği talep edenler, bunun gerekçeleri arasında mevcut, despot ve idamlarla anılan rejimin insan haklarını ihlal eden yapısını öne sürmektedir. Ancak sorunun kaynağı yalnızca insan hakları ihlalleri değildir. İran çok uluslu bir ülkedir; başta Kürtler olmak üzere Azeriler, Beluçlar ve daha birçok halk bu ülkede yaşamaktadır. Bu halkların hiçbirinin ulusal hakları tanınmamış, yüzyıllardır her türlü baskı ve zulme maruz bırakılmışlardır. Eğer İran’da yalnızca Farslar yaşasaydı, “tek ülke, tek millet” sloganı zaten anlamsız olurdu.

Rıza Pehlevi, henüz iktidara gelmeden bile İran’daki diğer ulusları yok saymaktadır. Bu durum ve bakış açısı, onun daha şimdiden “ilk düğmeyi yanlış iliklediğini” göstermektedir. Bugünkü despot ve gerici iktidar gitse bile, Şah’ın oğlunun İran’ı yönetmesi halinde halklar açısından kayda değer bir değişiklik olmayacağı; başka bir ifadeyle, yalnızca hapishanenin gardiyanının değişmiş olacağı, organize edilen miting ve yürüyüşlerde atılan “tek ülke, tek millet” sloganlarından açıkça anlaşılmaktadır.

Eğer mevcut İran rejimi değiştirilmek isteniyorsa —ki bence bir an önce değiştirilmelidir— yeni İran için Şah’ın oğlu yerine, İran’da yaşayan tüm halkların ulusal ve siyasal taleplerini gözeten bir siyasal programa sahip bir lidere ihtiyaç vardır. Bu nedenle bu değişimde yeni İran’ın lideri Rıza Pehlevi olmamalıdır. Çünkü o, daha iktidar koltuğuna oturmadan İran’daki halkları görmezden gelmektedir.